Zarządzanie własności intelektualną. Krótki przewodnik po procedurach...

dr Aleksandra Nowak-Gruca

Zarządzanie własności intelektualną. Krótki przewodnik po procedurach...

Krótki przewodnik po formalnościach, urzędach i procedurach związanych ze zgłaszaniem rozwiązań, które mogą być chronione w ramach prawa własności przemysłowej.

W dzisiejszym modelu gospodarki opartej na wiedzy niezwykle istotne jest właściwe zarządzanie procesami poszukiwania nowych pomysłów, które następnie mogą zostać komercjalizowane. Jednakże transfer nowego pomysłu w nową jakość i wartość rynkową nie może odbyć się bez właściwie dobranej do efektów strategii ochrony własności intelektualnej.

Zbudowanie strategii ochrony własności intelektualnej wymaga niezwykle uważnej analizy wielu zmiennych. Próbując przedstawić niezwykle skomplikowany problem w maksymalnym uproszczeniu proponuję w pierwszej kolejności poszukanie odpowiedzi na następujące trzy pytania:

  • Co chcę chronić?
  • Na jakim obszarze?
  • Za ile?

Przekuwanie pomysłów w przedmioty, które zaspokoją określone potrzeby klientów można nazwać projektowaniem. A jak wiemy, w pracy projektanta powstaje wiele efektów, które mogą być chronione prawnie. Ochrona prawnoautorska utworów przyznaje prawa wyłączne do dzieła bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek formalności. Inaczej jest w przypadku prawa własności przemysłowej. Ochrona wynalazków, wzorów użytkowych, znaków towarowych czy wzorów przemysłowych nie powstaje z mocy prawa. Ponadto wymaga zaangażowania czasu i środków. Dlatego tutaj przydaje się ustalenie pewnych standardów postępowania. Z tego względu pokuszę się o przygotowanie krótkiego przewodnika po formalnościach, urzędach i procedurach związanych ze zgłaszaniem rozwiązań, które mogą być chronione w ramach prawa własności przemysłowej.

Ochrona przedmiotów prawa własności przemysłowej, czyli wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych i znaków towarowych może być realizowana na trzech poziomach. Mówimy o systemie ochrony na poziomie krajowym, regionalnym i międzynarodowym. Wybór zakresu ochrony zależy przede wszystkim od celów rynkowej ekspansji, czyli od tego, w jakich krajach planujemy wdrażać nasze rozwiązania.

Ochrona w systemie krajowym realizowana jest przed krajowymi urzędami właściwymi do ochrony praw własności przemysłowej. W Polsce zadania te realizuje Urząd Patentowy RP.

Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej powstał 28 grudnia 1918 r. Dnia 11 kwietnia 1924 r. dokonano rejestracji pierwszego znaku towarowego. A dnia 24 kwietnia 1924 r. udzielony został pierwszy patent.

Urząd Patentowy RP realizuje swoje podstawowe zadania w zakresie:

  • udzielania ochrony prawnej na przedmioty własności przemysłowej,
  • gromadzenia i udostępniania dokumentacji i literatury patentowej,
  • współtworzenia i popularyzacji zasad ochrony własności przemysłowej.

Więcej informacji można znaleźć na stronie tego urzędu http://www.uprp.pl/.

Ochrona własności intelektualnej na poziomie regionalnym różni się znacząco w zależności od tego, czy ubiegamy się o ochronę wynalazków czy wzorów użytkowych, czy też wzorów przemysłowych bądź znaków towarowych.

Patenty regionalne umożliwiają uzyskanie ochrony patentowej na terytorium państw, związanych zwykle umowami międzynarodowymi. Rzeczpospolita Polska jest stroną Konwencji o patencie europejskim. Warto tu wskazać na rolę i zadania Europejskiego Urzędu patentowego. Europejski Urząd Patentowy udziela patentów europejskich. Patent europejski udzielany jest na podstawie jednego zgłoszenia, w którym można wnioskować o udzielenie ochrony w 40 krajach europejskich. Więcej informacji, a także instrukcje i formularze można znaleźć na stronie https://www.epo.org.

Rejestracja znaków towarowych czy wzorów przemysłowych może podlegać różnym procedurom regionalnym. Jedną z tych procedur jest postępowanie przed Urzędem Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w Alicante (OHIM: Office for Harmonization in the Internal Market), w sprawie rejestracji wspólnotowych znaków towarowych czy rejestracji wspólnotowych wzorów przemysłowych. Zgłoszenia znaku towarowego wspólnotowego czy wzoru wspólnotowego dokonuje się bezpośrednio w Urzędzie Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) w Alicante, w Hiszpanii lub za pośrednictwem Urzędu Patentowego RP. Informacje i wnioski, gotowe do aplikowania on-line dostępne są na stronie urzędu https://oami.europa.eu.

Na poziomie międzynarodowym ochrona wynalazków , wzorów przemysłowych czy znaków towarowych jest administrowana przez Biuro Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) z siedzibą w Genewie. World Intellectual Property Organization (WIPO) Organisation Mondiale de la Propriété Intelectuelle (OMPI) jest jedną z 16 organizacji wyspecjalizowanych ONZ. Zajmuje się koordynacją i tworzeniem regulacji dotyczących systemu ochrony własności intelektualnej, a także świadczeniem pomocy prawnej i technologicznej. Więcej informacji na stronie http://www.wipo.int/

Procedura zgłaszania wynalazków w systemie międzynarodowym regulowana jest przepisami Układu o współpracy patentowej (PCT). Postępowanie w sprawie rejestracji wzorów przemysłowych reguluje z kolei Porozumienie haskie w sprawie międzynarodowej rejestracji wzorów przemysłowych. System międzynarodowej rejestracji znaków towarowych jest uregulowany następującymi umowami międzynarodowymi: Porozumieniem madryckim dotyczącym międzynarodowej rejestracji znaków oraz Protokołem do Porozumienia madryckiego.

Podejmując próbę zbudowania założeń dla strategii ochrony własności intelektualnej warto na wstępie ustalić następujące kwestie:

  • Jaka jest funkcja wynalazku, wzoru przemysłowego czy znaku towarowego ?
  • Jak uzyskać ochronę ?
  • Jakie są koszty ochrony?

Poszukując odpowiedzi na pierwsze pytanie możemy posłużyć się poniższym uproszczeniem:

  • Patenty chronią wynalazki techniczne we wszystkich dziedzinach technologii.
  • Wzory przemysłowe odnoszą się do wyglądu produktów.
  • Znaki towarowe pozwalają klientom zidentyfikować źródło pochodzenia produktów
  • Ochrona prawnoautorska powstaje z mocy prawa, bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek formalności i rozciąga się na dzieła, które posiadają cechę twórczości o indywidualnym charakterze.

Jak uzyskać ochronę ? 

Uzyskanie ochrony wynikającej z prawa własności przemysłowej wymaga dokonania zgłoszenia we właściwym urzędzie, co wiąże się z koniecznością dopełnienia różnych mniej lub bardziej skomplikowanych formalności oraz uiszczenia opłaty.

Jakie są koszty ochrony?

Koszty ochrony, jeżeli weźmiemy pod uwagę opłaty urzędowe, nie są wcale tak wysokie, jak się powszechnie uważa. Przykładowo koszt ochrony wzoru przemysłowego przez 5 lat to kwota rzędu 770 zł. Ochrona znaku towarowego przez 10 lat będzie wymagała inwestycji rzędu 1040 zł. Ochrona znaku towarowego na poziomie regionalnym (w postępowaniu przed OHIM) to koszt rzędu 900 euro. Z kolei ochrona wzoru przemysłowego w ramach podstawowej opłaty to koszt 350 euro.

Opłaty za zgłoszenie wynalazku na poziomie regionalnym (procedura przed EPO) są już znacznie wyższe. Opłata za zgłoszenie wynosi 120 albo 210 euro, w zależności od tego, czy zgłoszenie zostało dokonane w formie elektronicznej czy na nośniku papierowym (wtedy opłata jest wyższa). Opłata za poszukiwanie wynosi 1285 euro, przy czym trzeba wziąć jeszcze pod uwagę dodatkowe opłaty takie jak: opłata za szesnaste i każde następne do pięćdziesięciu zastrzeżenie patentowe – 235 euro czy opłata za pięćdziesiąte pierwsze i każde następne zastrzeżenie patentowe - 580 euro.

Szczegółowe informacje na temat opłat znajdują się na stronie internetowej każdego z urzędów odpowiedzialnych za ochronę własności przemysłowej.

Treści objęte licencjami CC dostępne są w wyszukiwarkach Google i Yahoo (w opcja zaawansowane). Zdjęć można szukać np. w serwisie Flickr, muzyki w serwisie Jamendo, różnych mediów w serwisie Spinxpress, video w Blip.tv i Vimeo.com. a także w WikimediaCommons, która jest zasobem mediów dla Wikipedii i również używa licencji CC.

Utwór, który jest dostępny na licencji Creative Commons można swobodnie wykorzystywać, ale tylko zgodnie z warunkami tej licencji. Wszystkie licencje CC wymagają umieszczenia przy kopiach utworu lub utworach zależnych informacji o autorze bądź Licencjodawcy i (lub) o wszystkich osobach trzecich określonych przez Autora (Licencjodawcę).